Ο Θάνατος της Αντρειωμένης

Της Μυρτώς Οικονομίδου

Ο Καλομοίρης συνέθεσε το «συμφωνικό ποίημα σε μορφή χορευτικής σκηνής», Ο θάνατος της Αντρειωμένης, το 1943 και το επεξεργάστηκε ξανά το 1944 και το 1945.

Είναι αφιερωμένο στη μνήμη της νεαρής Σιμόν Σεάϊγ - φίλης και συναγωνίστριας της κόρης του συνθέτη, Κρινώς - η οποία συνελήφθη και εκτελέστηκε από την Γκεστάπο για τη συμμετοχή της στη Γαλλική Αντίσταση λίγο πριν την απελευθέρωση. Η Σιμόν ήταν κόρη της τραγουδίστριας Σπεράντζα Καλό (Ελπίδα Καλογεροπούλου), πολύ καλής φίλης και συνεργάτιδας του Καλομοίρη, με την οποία συνδέθηκε αργότερα και συγγενικά, όταν η κόρη του Κρινώ παντρεύτηκε το γιο της Σπεράντζα, Ζαν.

Ο Θάνατος της Αντρειωμένης αναφέρεται στη λεβεντιά και την αυτοθυσία των ηρωικών Ελληνίδων που πολεμούν αντάξια των αντρών κατά των κατακτητών. Η δράση δεν καθορίζεται χρονικά, ούτε και ο εχθρός, αλλά μια και γράφεται στην καρδιά της Γερμανικής κατοχής, δημιουργεί πρόδηλους συνειρμούς. Το έργο έχει έντονα επική ατμόσφαιρα και βασίζεται στη γνωστή μελωδία του «χορού του Ζαλόγγου», η οποία βρίσκεται διάχυτη και μεταπλάθεται καθ’όλη τη διάρκεια του κομματιού.

Η πρώτη εκτέλεση του έργου έγινε το 1943 με συνοδεία πιάνου, από μεταγραφή του ίδιου του Καλομοίρη στο θέατρο «Ρεξ», σε χορογραφία της Λουκίας Σακελαρίου, η οποία και πρωταγωνιστούσε. Πρώτη εκτέλεση στην ορχηστρική του γραφή, το 1945 στο θέατρο «Ολύμπια» από την ΚΟΑ και δ/ντή ορχήστρας τον ίδιο τον συνθέτη. Το πρώτο ανέβασμα στην πλήρη του μορφή έγινε από την ΕΛΣ στο θέατρο «Ολύμπια» και πάλι υπό τη δ/νση του Καλομοίρη και σε χορογραφία του Άγγελου Γριμάνη.

 Η Αντρειωμένη, σκοτώνοντας έναν από τους εχθρούς που εισέβαλαν τα ξημερώματα στο χωριό τους, εμψυχώνει και τις υπόλοιπες γυναίκες για να αγωνιστούν μαζί με τους άντρες. Πολεμάει στην πρώτη γραμμή στο πλευρό του αγαπημένου της και λαβώνεται βαριά. Χωρίς να το δείξει, συνεχίζει, δίνοντας και στις άλλες θάρρος, ώσπου ο εχθρός υποχωρεί  ηττημένος. Με τις στερνές της δυνάμεις σέρνει μαζί με τις χωριάτισσες το χορό της νίκης και τέλος σωριάζεται νεκρή. Ο ηρωικός θάνατος της Αντρειωμένης αλλάζει σιγά-σιγά από θρήνο σε αποθέωση και όλοι νομίζουν ότι βλέπουν στο βάθος του ορίζοντα την Ελευθερία να υψώνεται αγέρωχη ενώ αντηχεί το «Χριστός Ανέστη».